Sai bản chất quan hệ pháp lý: Văn bản công chứng xử lý thế nào?
Trong thực tiễn công chứng, không ít hợp đồng được lập đúng hình thức nhưng lại không phản ánh đúng bản chất quan hệ pháp lý giữa các bên. Khi hợp đồng bị xác định sai bản chất pháp lý, văn bản công chứng tương ứng có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu và buộc hủy bỏ.
>>> Xem thêm: Những giấy tờ cần chuẩn bị khi thực hiện thủ tục tạivăn phòng công chứng theo quy định
⚠️ Sai bản chất pháp lý là gì trong hợp đồng công chứng?
Sai bản chất pháp lý xảy ra khi hình thức và tên gọi của hợp đồng không phù hợp với ý chí thực sự và nội dung quan hệ pháp luật mà các bên hướng tới, ví dụ:
Lập hợp đồng tặng cho nhưng thực chất là mua bán có thanh toán;
Lập hợp đồng ủy quyền nhưng nhằm chuyển giao quyền sở hữu;
Lập hợp đồng vay tài sản nhưng che giấu quan hệ góp vốn hoặc bảo đảm nghĩa vụ khác.
Trong các trường hợp này, hợp đồng công chứng chỉ là “vỏ pháp lý”, không phản ánh đúng quan hệ dân sự thực tế.
📘 Bản chất quan hệ pháp lý và điều kiện có hiệu lực của giao dịch
Theo Bộ luật Dân sự 2015, một giao dịch dân sự có hiệu lực phải dựa trên:
Ý chí tự nguyện, thống nhất của các bên;
Mục đích và nội dung hợp pháp;
Hình thức phù hợp với quy định pháp luật (nếu có).
Khi hợp đồng bị xác lập sai bản chất pháp lý, yếu tố ý chí thực sự và mục đích giao dịch đã không được thể hiện đúng, dẫn đến nguy cơ giao dịch bị tuyên vô hiệu dù đã được công chứng.
🔍 Dấu hiệu nhận biết hợp đồng bị sai bản chất pháp lý
🧩 Hình thức hợp đồng không phù hợp nội dung thực tế
Một số dấu hiệu phổ biến của sai bản chất pháp lý gồm:
Có thỏa thuận tiền bạc nhưng hợp đồng ghi nhận là tặng cho;
Có sự chuyển giao toàn quyền định đoạt nhưng lại lập dưới dạng ủy quyền;
Nội dung hợp đồng mâu thuẫn với hành vi thực hiện sau khi ký kết.
Những dấu hiệu này cho thấy hợp đồng không phản ánh đúng quan hệ pháp luật thực sự giữa các bên.
⚖️ Sai bản chất pháp lý có dẫn đến hủy văn bản công chứng không?
Văn bản công chứng chỉ ghi nhận giao dịch theo nội dung mà các bên yêu cầu. Nếu hợp đồng bị Tòa án tuyên vô hiệu do sai bản chất pháp lý, thì:
Giao dịch dân sự không phát sinh hiệu lực;
Văn bản công chứng không còn giá trị pháp lý;
Cơ quan có thẩm quyền sẽ buộc hủy văn bản công chứng theo bản án, quyết định có hiệu lực.
Công chứng không làm hợp pháp hóa một quan hệ pháp lý vốn đã sai bản chất.
🏛️ Thẩm quyền hủy văn bản công chứng trong trường hợp này
⚖️ Tòa án là cơ quan có thẩm quyền quyết định
Theo Luật Công chứng 2014, tổ chức hành nghề công chứng không có quyền tự hủy văn bản công chứng. Việc hủy chỉ được thực hiện:
Theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án;
Trên cơ sở giao dịch bị tuyên vô hiệu do sai bản chất pháp lý.
Các bên liên quan có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
📚 Hậu quả pháp lý khi hợp đồng công chứng bị hủy
Khi văn bản công chứng bị hủy do sai bản chất pháp lý, hậu quả thường bao gồm:
Các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận;
Quyền, nghĩa vụ được xác lập lại theo đúng quan hệ pháp lý thực sự;
Phát sinh trách nhiệm bồi thường nếu có thiệt hại.
Việc xử lý hậu quả nhằm khôi phục trật tự pháp lý và bảo đảm công bằng trong giao dịch dân sự.
>>> Xem thêm: Lợi ích pháp lý khi thực hiệncông chứng di chúc thay vì tự viết tay
📝 Lưu ý để tránh rủi ro sai bản chất pháp lý khi công chứng
Để hạn chế nguy cơ hợp đồng bị hủy, các bên nên:
Xác định đúng loại hợp đồng phù hợp với mục đích giao dịch;
Trung thực về ý chí, thỏa thuận thực tế;
Nghe đầy đủ phần giải thích pháp lý của công chứng viên trước khi ký kết.
Công chứng viên cũng cần thận trọng đánh giá nội dung để tránh xác lập hợp đồng sai bản chất pháp lý.
✅ Kết luận
Hợp đồng bị lập sai bản chất pháp lý là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến việc giao dịch dân sự bị tuyên vô hiệu và kéo theo việc hủy văn bản công chứng. Việc nhận diện đúng bản chất quan hệ pháp luật ngay từ giai đoạn công chứng là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên và hạn chế tranh chấp phát sinh sau này.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
