Trong thực tiễn công chứng, các giao dịch có sự tham gia của người cao tuổi, người có sức khỏe yếu luôn tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp về năng lực hành vi dân sự, sự tự nguyện và mức độ nhận thức tại thời điểm ký kết. Khi phát sinh khiếu kiện, hồ sơ công chứng lưu trữ trở thành căn cứ trung tâm để xác định tính hợp pháp của giao dịch. Việc lưu trữ đầy đủ, chính xác hồ sơ không chỉ bảo vệ quyền lợi của người cao tuổi mà còn bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên và cho chính hoạt động hành nghề công chứng.
>>> Xem thêm: Những “cái bẫy” thường gặp khi công chứng giấy tờ tại văn phòng công chứng
1. Đặc thù pháp lý của giao dịch có người cao tuổi, sức khỏe yếu
Theo khoản 1 Điều 20 Bộ luật Dân sự 2015, người thành niên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự. Tuy nhiên, đối với người cao tuổi hoặc người có tình trạng sức khỏe suy giảm, tranh chấp thường phát sinh xoay quanh việc:
Khả năng nhận thức và làm chủ hành vi tại thời điểm giao kết
Mức độ tự nguyện khi ký kết hợp đồng
Nghi vấn bị nhầm lẫn, lừa dối, cưỡng ép
Trong bối cảnh đó, hồ sơ công chứng lưu trữ có vai trò đặc biệt trong việc chứng minh tình trạng pháp lý và thực tế của người tham gia giao dịch.
2. Cơ sở pháp lý về lưu trữ hồ sơ công chứng liên quan đến chủ thể đặc thù
Khoản 1 Điều 61 Luật Công chứng 2014 quy định: “Hồ sơ công chứng phải được lưu trữ đầy đủ, an toàn, bảo đảm tính nguyên vẹn, chính xác và có giá trị sử dụng lâu dài”.
Đối với giao dịch có người cao tuổi, sức khỏe yếu, hồ sơ công chứng lưu trữ cần phản ánh rõ:
Thông tin nhân thân, độ tuổi của người tham gia giao dịch
Điều kiện sức khỏe tại thời điểm công chứng (trong phạm vi có thể ghi nhận hợp pháp)
Việc công chứng viên trực tiếp kiểm tra, trao đổi, giải thích nội dung hợp đồng
Khoản 2 Điều 17 Luật Công chứng 2014 cũng nhấn mạnh: “Công chứng viên có nghĩa vụ giải thích cho người yêu cầu công chứng hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của việc giao kết hợp đồng”.
3. Vai trò của lưu trữ hồ sơ công chứng trong giao dịch có người cao tuổi, sức khỏe yếu
3.1. Căn cứ xác định năng lực hành vi dân sự tại thời điểm giao kết
Trong nhiều tranh chấp, bên phản đối hiệu lực hợp đồng thường cho rằng người cao tuổi “không minh mẫn” khi ký kết. Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp chứng minh:
Người tham gia giao dịch trực tiếp ký, điểm chỉ trước mặt công chứng viên
Không có quyết định của Tòa án tuyên mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự
Công chứng viên không ghi nhận dấu hiệu bất thường về nhận thức
Đây là căn cứ quan trọng để Tòa án đánh giá năng lực hành vi dân sự tại thời điểm giao kết, thay vì suy đoán từ tình trạng sức khỏe sau này.
3.2. Chứng minh sự tự nguyện và ý chí thực sự của người cao tuổi
Khoản 1 Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 quy định điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, trong đó có yếu tố ý chí tự nguyện. Hồ sơ công chứng lưu trữ thể hiện:
Nội dung hợp đồng được đọc, giải thích rõ ràng
Người cao tuổi ký kết trong trạng thái tỉnh táo, không bị ép buộc
Không có khiếu nại, phản đối tại thời điểm công chứng
Những thông tin này giúp phân biệt giữa nhầm lẫn thực sự và sự thay đổi ý chí sau giao dịch.
3.3. Cơ sở đánh giá trách nhiệm của công chứng viên
Khi phát sinh tranh chấp liên quan đến người cao tuổi, hồ sơ công chứng lưu trữ là căn cứ để xác định:
Công chứng viên đã thận trọng, kiểm tra kỹ lưỡng hay chưa
Có cần áp dụng biện pháp hỗ trợ đặc biệt như người làm chứng, người giám hộ, công chứng ngoài trụ sở
Có dấu hiệu vi phạm quy trình nghề nghiệp hay không
Khoản 2 Điều 17 Luật Công chứng 2014 xác định rõ trách nhiệm cá nhân của công chứng viên đối với hồ sơ do mình thực hiện.
4. Rủi ro pháp lý khi lưu trữ hồ sơ công chứng không đầy đủ
Nếu hồ sơ công chứng lưu trữ không phản ánh rõ quá trình công chứng đối với người cao tuổi, sức khỏe yếu, có thể dẫn đến các rủi ro:
Giao dịch dễ bị yêu cầu tuyên vô hiệu do nghi ngờ thiếu minh mẫn
Bên ngay tình gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi
Phát sinh trách nhiệm bồi thường của tổ chức hành nghề công chứng
Ảnh hưởng đến uy tín và an toàn nghề nghiệp của công chứng viên
Trong thực tiễn, nhiều vụ tranh chấp kéo dài chỉ vì hồ sơ lưu trữ không thể hiện rõ sự thận trọng cần thiết khi công chứng cho người cao tuổi.
5. Ví dụ minh họa thực tiễn
Một hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất được công chứng với bên tặng cho là người trên 80 tuổi. Sau khi người này qua đời, người thân khởi kiện yêu cầu tuyên vô hiệu hợp đồng với lý do người tặng cho không còn minh mẫn. Hồ sơ công chứng lưu trữ thể hiện rõ công chứng viên đã trực tiếp trao đổi, giải thích nội dung hợp đồng, người tặng cho ký kết trong trạng thái tỉnh táo, không có quyết định hạn chế năng lực hành vi dân sự. Trên cơ sở đó, Tòa án công nhận hiệu lực của hợp đồng.
Kết luận
Lưu trữ hồ sơ công chứng trong giao dịch có người cao tuổi, sức khỏe yếu giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xác định năng lực hành vi dân sự, sự tự nguyện và ý chí thực sự của chủ thể. Hồ sơ công chứng được lập và lưu trữ đầy đủ, chính xác không chỉ là căn cứ chứng minh giá trị pháp lý của giao dịch mà còn là công cụ bảo vệ quyền lợi của người cao tuổi, các bên liên quan và chính công chứng viên trước những rủi ro tranh chấp phát sinh.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
