Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp dân sự, không phải mọi giao dịch vô hiệu đều bị tuyên vô hiệu đương nhiên, mà nhiều trường hợp chỉ vô hiệu tương đối, tức là chỉ phát sinh hiệu lực vô hiệu khi có yêu cầu của chủ thể có quyền. Đối với các giao dịch đã được công chứng, việc xác định có thuộc trường hợp giao dịch vô hiệu tương đối hay không phụ thuộc rất lớn vào hồ sơ công chứng lưu trữ. Hồ sơ này phản ánh đầy đủ quá trình công chứng, ý chí của các bên và mức độ tuân thủ pháp luật tại thời điểm giao kết, qua đó trở thành căn cứ trung tâm để Tòa án xem xét hiệu lực giao dịch.
>>> Xem thêm: Trải nghiệm một ngày làm việc ởvăn phòng công chứng — có gì đặc biệt?
1. Khái quát về giao dịch vô hiệu tương đối theo Bộ luật Dân sự
Bộ luật Dân sự 2015 không sử dụng trực tiếp thuật ngữ “vô hiệu tương đối” nhưng trên phương diện lý luận và thực tiễn áp dụng, đây là nhóm giao dịch vô hiệu chỉ phát sinh hiệu lực khi có yêu cầu của chủ thể bị xâm phạm quyền, lợi ích. Các trường hợp điển hình bao gồm giao dịch do:
Nhầm lẫn (Điều 126)
Bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép (Điều 127)
Người chưa đủ năng lực hành vi dân sự xác lập không đúng thẩm quyền (Điều 125)
Các giao dịch này khác với vô hiệu tuyệt đối ở chỗ: giao dịch vẫn được coi là có hiệu lực cho đến khi có yêu cầu và có phán quyết của Tòa án.
2. Hồ sơ công chứng lưu trữ và giá trị chứng cứ trong việc xác định giao dịch vô hiệu tương đối
Khoản 1 Điều 7 Luật Công chứng 2014 quy định: “Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ; những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh”.
Để giá trị chứng cứ này được bảo đảm, khoản 1 Điều 61 Luật Công chứng 2014 yêu cầu: “Hồ sơ công chứng phải được lưu trữ đầy đủ, an toàn, bảo đảm tính nguyên vẹn, chính xác và có giá trị sử dụng lâu dài”.
Trong các tranh chấp yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu tương đối, hồ sơ công chứng lưu trữ là căn cứ giúp Tòa án xác định:
Ý chí tự nguyện của các bên tại thời điểm giao kết
Việc công chứng viên đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ giải thích hay chưa
Có hay không dấu hiệu của nhầm lẫn, lừa dối, cưỡng ép trong quá trình công chứng
Những yếu tố này giúp loại trừ trường hợp viện dẫn nhầm lẫn một cách chủ quan sau khi giao dịch đã được thực hiện.
3.2. Làm rõ dấu hiệu lừa dối, đe dọa, cưỡng ép
Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 quy định giao dịch dân sự vô hiệu khi một bên bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép. Hồ sơ công chứng lưu trữ có vai trò chứng minh:
Bối cảnh ký kết hợp đồng
Sự hiện diện trực tiếp của các bên trước công chứng viên
Việc ký kết diễn ra công khai, minh bạch
Qua đó, Tòa án có cơ sở đánh giá liệu các hành vi lừa dối, cưỡng ép có thực sự xảy ra tại thời điểm giao kết hay không.
3.3. Xác định phạm vi nhận thức và năng lực hành vi dân sự
Đối với các giao dịch có chủ thể đặc thù như người cao tuổi, người hạn chế nhận thức, hồ sơ công chứng lưu trữ giúp làm rõ:
Năng lực hành vi dân sự tại thời điểm giao kết
Việc công chứng viên đã kiểm tra, đánh giá đầy đủ hay chưa
Có áp dụng biện pháp hỗ trợ cần thiết hay không
Đây là căn cứ quan trọng để xác định giao dịch có thuộc trường hợp vô hiệu tương đối hay không.
4. Trách nhiệm của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng
Khoản 2 Điều 17 Luật Công chứng 2014 quy định: “Công chứng viên phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về văn bản công chứng và hồ sơ công chứng do mình thực hiện”.
Nếu hồ sơ công chứng lưu trữ không phản ánh rõ quá trình công chứng hoặc có sai sót, Tòa án có thể xem xét:
Trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại của tổ chức hành nghề công chứng theo Điều 38 Luật Công chứng 2014
Một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được công chứng, sau đó bên chuyển nhượng khởi kiện yêu cầu tuyên vô hiệu với lý do bị lừa dối về giá. Hồ sơ công chứng lưu trữ thể hiện rõ các bên đã được giải thích đầy đủ, tự nguyện ký kết, không có dấu hiệu bất thường trong quá trình công chứng. Tòa án xác định không có căn cứ chứng minh hành vi lừa dối tại thời điểm giao kết và bác yêu cầu tuyên vô hiệu tương đối.
Kết luận
Hồ sơ công chứng lưu trữ giữ vai trò then chốt trong việc xác định giao dịch vô hiệu tương đối, bởi đây là căn cứ trực tiếp phản ánh ý chí, nhận thức và sự tự nguyện của các bên tại thời điểm giao kết. Việc lưu trữ hồ sơ công chứng đầy đủ, chính xác không chỉ bảo vệ giá trị pháp lý của giao dịch đã được công chứng mà còn góp phần hạn chế việc lạm dụng các căn cứ vô hiệu tương đối nhằm né tránh nghĩa vụ dân sự đã cam kết.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
