Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng dân sự, đặc biệt là các hợp đồng liên quan đến vay vốn, chuyển nhượng, thế chấp, không ít trường hợp một bên yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu do nhầm lẫn nghiêm trọng. Khi đó, hồ sơ công chứng lưu trữ trở thành nguồn chứng cứ đặc biệt quan trọng để xác định có hay không sự nhầm lẫn, mức độ nhầm lẫn và trách nhiệm pháp lý của các bên. Bài viết sau phân tích chuyên sâu vai trò của hồ sơ công chứng lưu trữ trong việc xác định nhầm lẫn nghiêm trọng theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Khái niệm nhầm lẫn nghiêm trọng trong giao dịch dân sự theo pháp luật hiện hành
Theo Điều 126 Bộ luật Dân sự 2015, nhầm lẫn trong giao dịch dân sự được hiểu là trường hợp một bên có sự hiểu sai về chủ thể, tính chất của đối tượng, nội dung của giao dịch hoặc những yếu tố làm cho họ không đạt được mục đích giao kết.
Nhầm lẫn được coi là nghiêm trọng khi:
Nếu biết đúng sự thật thì bên bị nhầm lẫn sẽ không giao kết hợp đồng
Nhầm lẫn làm ảnh hưởng trực tiếp đến ý chí tự nguyện của chủ thể
Trong các hợp đồng được công chứng, việc xác định có hay không nhầm lẫn nghiêm trọng không chỉ căn cứ vào lời trình bày của các bên mà còn phụ thuộc rất lớn vào hồ sơ công chứng lưu trữ.
2. Hồ sơ công chứng lưu trữ là gì và giá trị pháp lý của hồ sơ công chứng lưu trữ
2.1. Khái niệm hồ sơ công chứng lưu trữ
Theo Điều 40 và Điều 61 Luật Công chứng 2014 (được sửa đổi, bổ sung), hồ sơ công chứng lưu trữ bao gồm:
Bản chính hợp đồng, giao dịch đã được công chứng
Bản sao giấy tờ tùy thân của các bên
Bản sao giấy tờ về quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản
Phiếu yêu cầu công chứng
Dự thảo hợp đồng
Tài liệu chứng minh năng lực hành vi dân sự
Ghi chép nghiệp vụ của công chứng viên
Toàn bộ các tài liệu này được lưu trữ bắt buộc tại tổ chức hành nghề công chứng theo thời hạn luật định.
2.2. Giá trị pháp lý của hồ sơ công chứng lưu trữ
Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ và những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Hồ sơ công chứng lưu trữ vì vậy có giá trị:
Chứng minh ý chí tự nguyện của các bên tại thời điểm giao kết
Chứng minh quá trình giải thích, kiểm tra, xác nhận của công chứng viên
Là căn cứ để cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá có tồn tại nhầm lẫn nghiêm trọng hay không
>>> Xem thêm: Chỉ với vài bước đơn giản, dịch vụ sang tên sổ đỏ sẽ giúp bạn nhận sổ mới nhanh chóng.
3. Vai trò của hồ sơ công chứng lưu trữ trong xác định sự nhầm lẫn nghiêm trọng
3.1. Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp xác định ý chí thực sự của các bên
Trong hồ sơ công chứng, công chứng viên có trách nhiệm:
Giải thích rõ quyền và nghĩa vụ pháp lý cho các bên
Đảm bảo các bên hiểu rõ nội dung hợp đồng trước khi ký
là căn cứ quan trọng để chứng minh rằng các bên đã được tiếp cận đầy đủ thông tin, từ đó hạn chế khả năng tồn tại nhầm lẫn nghiêm trọng.
3.2. Hồ sơ công chứng lưu trữ là chứng cứ phản bác hoặc xác nhận nhầm lẫn
Khi một bên cho rằng mình bị nhầm lẫn nghiêm trọng, Tòa án thường yêu cầu:
Trích lục hồ sơ công chứng lưu trữ
Xem xét quá trình công chứng có đúng quy trình hay không
Nếu hồ sơ thể hiện:
Công chứng viên đã đọc lại hợp đồng
Các bên ký từng trang
Không có dấu hiệu bị ép buộc, che giấu thông tin
thì yêu cầu tuyên vô hiệu do nhầm lẫn thường không được chấp nhận.
4. Hồ sơ công chứng lưu trữ trong mối quan hệ với trách nhiệm của công chứng viên
Theo Điều 7 và Điều 17 Luật Công chứng 2014, công chứng viên có nghĩa vụ:
Kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng
Giải thích rõ hậu quả pháp lý
Từ chối công chứng nếu phát hiện dấu hiệu nhầm lẫn, lừa dối
Nếu hồ sơ công chứng lưu trữ cho thấy công chứng viên không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ giải thích, không ghi nhận quá trình xác minh, thì:
Giao dịch có thể bị xem xét vô hiệu
Công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường
>>> Xem thêm: Trước khi ký hợp đồng mua đất, bạn nên tìm hiểu rõ Thủ tục làm sổ đỏ.
5. Ví dụ minh họa thực tế
Bà H ký hợp đồng vay tiền có thế chấp quyền sử dụng đất tại một văn phòng công chứng. Sau đó, bà khởi kiện yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu với lý do nhầm lẫn, cho rằng mình chỉ ký giấy xác nhận nợ chứ không biết là hợp đồng thế chấp.
Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án trích lục hồ sơ công chứng lưu trữ, phát hiện:
Phiếu yêu cầu công chứng ghi rõ nội dung công chứng là hợp đồng vay tiền có thế chấp
Hợp đồng được đọc lại trước khi ký
Bà H ký tên và điểm chỉ đầy đủ
Công chứng viên có ghi chú đã giải thích hậu quả pháp lý của việc thế chấp
Từ đó, Tòa án kết luận không có nhầm lẫn nghiêm trọng và bác yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu.
6. Ý nghĩa thực tiễn
Hồ sơ công chứng lưu trữ không chỉ phục vụ hoạt động quản lý nhà nước mà còn:
Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên giao dịch
Hạn chế tình trạng lợi dụng lý do nhầm lẫn để trốn tránh nghĩa vụ
Tăng tính an toàn pháp lý cho các hợp đồng được công chứng
Là căn cứ khách quan để Tòa án đánh giá ý chí giao kết
7. Kết luận
Có thể khẳng định rằng, vai trò hồ sơ công chứng lưu trữ trong xác định sự nhầm lẫn nghiêm trọng là đặc biệt quan trọng và mang tính quyết định trong nhiều vụ tranh chấp dân sự. Với giá trị chứng cứ cao và nội dung phản ánh đầy đủ quá trình công chứng, hồ sơ công chứng lưu trữ giúp làm rõ ý chí thực sự của các bên, bảo đảm tính ổn định và an toàn pháp lý cho giao dịch dân sự. Việc tuân thủ đúng quy trình công chứng và lưu trữ hồ sơ đầy đủ không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cơ chế phòng ngừa tranh chấp hiệu quả theo pháp luật hiện hành.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
