Thỏa thuận thời điểm hiệu lực sau công chứng có hợp pháp?
Trong nhiều hợp đồng công chứng hiện nay, các bên không chỉ quan tâm đến thời điểm ký và thời điểm công chứng mà còn chủ động lựa chọn một thời điểm khác để hợp đồng phát sinh hiệu lực. Điều khoản lựa chọn thời điểm hiệu lực thường xuất hiện trong các giao dịch có yếu tố điều kiện, tiến độ hoặc phụ thuộc vào sự kiện pháp lý trong tương lai. Tuy nhiên, việc thỏa thuận này dễ gây nhầm lẫn giữa thời điểm công chứng và thời điểm hợp đồng có hiệu lực, từ đó phát sinh tranh chấp về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của các bên.
>>> Xem thêm: Nên đếnvăn phòng công chứng nào khi giấy tờ nhà đất còn thiếu sót?
Thời điểm công chứng và thời điểm hiệu lực hợp đồng: Hai khái niệm không đồng nhất
Thời điểm công chứng
Theo Luật Công chứng 2024:
“Thời điểm công chứng là thời điểm công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng vào văn bản công chứng.” (Điều 5)
Thời điểm này:
Được ghi nhận thống nhất trong văn bản công chứng, sổ công chứng và hồ sơ lưu trữ
Xác định giá trị pháp lý của văn bản công chứng
Là căn cứ phục vụ thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp
Thời điểm hiệu lực của hợp đồng
Theo Bộ luật Dân sự 2015:
“Giao dịch dân sự có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ trường hợp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận khác.” (Điều 401)
Đối với hợp đồng bắt buộc công chứng:
“Hợp đồng, giao dịch được công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.” (Điều 5 Luật Công chứng 2024)
Như vậy, pháp luật cho phép các bên thỏa thuận lựa chọn thời điểm hiệu lực khác với thời điểm công chứng.
Điều khoản lựa chọn thời điểm hiệu lực trong hợp đồng công chứng
Nội dung phổ biến của điều khoản lựa chọn thời điểm hiệu lực
Trong thực tiễn, các bên thường thỏa thuận:
Hợp đồng có hiệu lực kể từ một ngày cụ thể sau ngày công chứng
Hợp đồng có hiệu lực khi xảy ra một sự kiện nhất định
Hợp đồng có hiệu lực sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính hoặc thủ tục hành chính
Các thỏa thuận này được coi là hợp pháp nếu:
Không trái quy định pháp luật
Không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba
Điều khoản lựa chọn thời điểm hiệu lực không làm thay đổi thời điểm công chứng
Cần phân biệt rõ:
Thời điểm công chứng: thời điểm xác lập giá trị pháp lý của văn bản
Thời điểm hiệu lực: thời điểm làm phát sinh quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng
Việc lựa chọn thời điểm hiệu lực không làm thay đổi thời điểm công chứng, cũng không làm mất giá trị công chứng của hợp đồng.
Thời điểm công chứng trong việc giải quyết tranh chấp liên quan đến hiệu lực
Xác định giao dịch có bị vô hiệu hay không
Khi có tranh chấp, Tòa án sẽ căn cứ:
Thời điểm công chứng để xác định hợp đồng có được xác lập hợp pháp hay không
Thời điểm hiệu lực theo thỏa thuận để xác định nghĩa vụ đã phát sinh hay chưa
Nếu hợp đồng được công chứng đúng trình tự nhưng chưa đến thời điểm hiệu lực:
Hợp đồng không vô hiệu
Chỉ là chưa phát sinh hiệu lực thực hiện
Phân định trách nhiệm của các bên
Thời điểm công chứng được dùng để:
Xác định ý chí tự nguyện của các bên tại thời điểm ký
Đánh giá lỗi nếu một bên đơn phương rút lại thỏa thuận trước thời điểm hiệu lực
Theo Bộ luật Dân sự 2015:
“Bên vi phạm nghĩa vụ trong giao dịch dân sự phải chịu trách nhiệm dân sự.” (Điều 351)
Rủi ro pháp lý thường gặp
Nhầm lẫn giữa chưa có hiệu lực và vô hiệu
Nhiều tranh chấp phát sinh từ việc:
Một bên cho rằng hợp đồng vô hiệu vì chưa có hiệu lực
Trong khi thực chất chỉ là chưa đến thời điểm thực hiện
Sự nhầm lẫn này dẫn đến yêu cầu hủy hợp đồng không có căn cứ.
Tranh chấp với người thứ ba
Nếu người thứ ba:
Không biết hoặc không được thông báo về thời điểm hiệu lực
Thực hiện giao dịch liên quan đến cùng tài sản
Thời điểm công chứng sẽ là căn cứ quan trọng để:
Xác định giao dịch nào có trước
Bảo vệ quyền lợi của bên ngay tình
Vai trò của hồ sơ công chứng lưu trữ
Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp:
Xác định chính xác thời điểm công chứng
Làm rõ công chứng viên đã giải thích điều khoản lựa chọn thời điểm hiệu lực hay chưa
Chứng minh nội dung thỏa thuận ban đầu của các bên
Theo Luật Công chứng 2024:
“Hồ sơ công chứng được sử dụng làm căn cứ giải quyết tranh chấp, khiếu nại và phục vụ hoạt động thanh tra, kiểm tra.” (Điều 62)
Ví dụ thực tiễn
Ông A và bà B ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, được công chứng ngày 01/4/2024. Hợp đồng thỏa thuận: “Hợp đồng có hiệu lực kể từ ngày hoàn tất nghĩa vụ tài chính về thuế.”
Ngày 15/4/2024, bà B yêu cầu ông A giao đất, nhưng ông A từ chối do chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế.
Tòa án xác định:
Hợp đồng được công chứng hợp pháp ngày 01/4/2024
Tuy nhiên, đến thời điểm tranh chấp, hợp đồng chưa phát sinh hiệu lực
Yêu cầu giao đất của bà B là chưa có căn cứ
Khuyến nghị pháp lý
Điều khoản lựa chọn thời điểm hiệu lực cần được ghi rõ ràng, cụ thể, không mơ hồ
Nên phân biệt rõ “thời điểm công chứng” và “thời điểm hợp đồng có hiệu lực” trong nội dung hợp đồng
Công chứng viên cần giải thích đầy đủ hệ quả pháp lý của điều khoản này và lưu vết trong hồ sơ
Các bên cần thận trọng khi thực hiện giao dịch với người thứ ba trong giai đoạn hợp đồng chưa có hiệu lực
Trong hợp đồng công chứng có điều khoản lựa chọn thời điểm hiệu lực, thời điểm công chứng vẫn giữ vai trò xác lập giá trị pháp lý của văn bản, trong khi thời điểm hiệu lực quyết định việc phát sinh quyền và nghĩa vụ cụ thể. Việc phân biệt rõ hai mốc thời gian này không chỉ giúp phòng ngừa tranh chấp mà còn bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên và người thứ ba liên quan trong suốt quá trình thực hiện giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
