Trong thực tiễn giao dịch dân sự và kinh doanh, không ít hợp đồng được các bên thỏa thuận “có hiệu lực kể từ thời điểm trước ngày ký” hoặc trước thời điểm công chứng. Điều khoản này thường xuất phát từ nhu cầu hợp thức hóa quan hệ đã phát sinh trên thực tế hoặc điều chỉnh lại quyền, nghĩa vụ trong quá khứ. Tuy nhiên, khi hợp đồng được công chứng, việc thỏa thuận hiệu lực ngược thời điểm ký đặt ra nhiều vấn đề pháp lý phức tạp, đặc biệt là nguy cơ vô hiệu, tranh chấp với người thứ ba và trách nhiệm của các bên liên quan.
>>> Xem thêm: Văn phòng công chứng có hỗ trợ công chứng ngoài giờ hành chính không?
Hiệu lực ngược thời điểm ký (hiệu lực hồi tố) trong hợp đồng
Hiệu lực hồi tố là gì?
Hiệu lực hồi tố của hợp đồng được hiểu là việc các bên thỏa thuận:
Hợp đồng phát sinh hiệu lực từ một thời điểm trước thời điểm ký kết
Hoặc trước thời điểm công chứng
Đây là dạng thỏa thuận về thời điểm hiệu lực, không phải thỏa thuận về thời điểm ký.
Pháp luật có cho phép thỏa thuận hiệu lực ngược không?
Theo Bộ luật Dân sự 2015:
“Giao dịch dân sự có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ trường hợp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận khác.” (Điều 401)
Đồng thời, Luật Công chứng 2024 quy định:
“Hợp đồng, giao dịch được công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.” (Điều 5)
Như vậy, pháp luật cho phép các bên thỏa thuận thời điểm hiệu lực khác, bao gồm cả việc hiệu lực lùi về trước, nhưng không phải trong mọi trường hợp đều hợp pháp.
Phân biệt thời điểm ký, thời điểm công chứng và thời điểm hiệu lực
Để đánh giá đúng điều khoản hiệu lực ngược, cần phân biệt rõ:
Thời điểm ký hợp đồng: thời điểm các bên thể hiện ý chí bằng chữ ký hoặc điểm chỉ
Thời điểm công chứng: thời điểm công chứng viên ký và đóng dấu
Thời điểm hiệu lực: thời điểm làm phát sinh quyền, nghĩa vụ theo hợp đồng
Việc thỏa thuận hiệu lực ngược không làm thay đổi thời điểm ký và thời điểm công chứng, mà chỉ tác động đến thời điểm phát sinh quyền, nghĩa vụ.
Hiệu lực ngược không đồng nghĩa với trách nhiệm ngược
Việc thỏa thuận hiệu lực từ thời điểm trước:
Không đương nhiên làm phát sinh trách nhiệm dân sự cho giai đoạn mà pháp luật cấm
Không làm thay đổi trách nhiệm pháp lý đã được xác định theo quy định bắt buộc
Rủi ro pháp lý thường gặp
Nguy cơ bị tuyên vô hiệu một phần hoặc toàn bộ
Theo Bộ luật Dân sự 2015:
“Giao dịch dân sự vô hiệu từng phần khi phần vô hiệu không ảnh hưởng đến hiệu lực của phần còn lại.” (Điều 131)
Điều khoản hiệu lực ngược:
Có thể bị tuyên vô hiệu riêng
Trong khi phần còn lại của hợp đồng vẫn có hiệu lực
Tranh chấp nghĩa vụ phát sinh trong giai đoạn “hồi tố”
Các bên thường tranh chấp:
Tiền lãi, phạt vi phạm
Nghĩa vụ bàn giao tài sản
Trách nhiệm phát sinh trước thời điểm công chứng
Nếu điều khoản không rõ ràng, rủi ro tranh chấp rất lớn.
Vai trò của hồ sơ công chứng lưu trữ
Hồ sơ công chứng lưu trữ có ý nghĩa quan trọng trong việc:
Chứng minh thời điểm công chứng chính xác
Làm rõ việc công chứng viên đã giải thích điều khoản hiệu lực ngược hay chưa
Xác định ý chí tự nguyện của các bên
Theo Luật Công chứng 2024:
“Hồ sơ công chứng là căn cứ để giải quyết tranh chấp, khiếu nại và phục vụ hoạt động thanh tra, kiểm tra.” (Điều 62)
Ví dụ thực tiễn
Ngày 10/5/2024, ông A và bà B ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, công chứng cùng ngày. Hợp đồng ghi: “Hợp đồng có hiệu lực kể từ ngày 01/4/2024”.
Tòa án xác định:
Việc thỏa thuận hiệu lực lùi về trước là thỏa thuận dân sự
Tuy nhiên, tại ngày 01/4/2024, thửa đất đang bị ngăn chặn giao dịch
Điều khoản hiệu lực ngược vô hiệu, hợp đồng chỉ có hiệu lực từ thời điểm công chứng
Khuyến nghị pháp lý
Chỉ nên thỏa thuận hiệu lực ngược khi không vi phạm điều cấm của luật
Điều khoản cần ghi rõ phạm vi, nội dung được áp dụng hồi tố
Không sử dụng hiệu lực ngược để hợp thức hóa giao dịch trái pháp luật
Công chứng viên cần giải thích rõ rủi ro pháp lý và lưu vết trong hồ sơ công chứng
Công chứng hợp đồng có điều khoản hiệu lực ngược thời điểm ký không bị pháp luật cấm tuyệt đối, nhưng chịu sự kiểm soát chặt chẽ về tính hợp pháp, quyền của người thứ ba và trật tự pháp lý chung. Trong mọi trường hợp, thời điểm công chứng vẫn là mốc then chốt để đánh giá giá trị pháp lý của hợp đồng. Việc thận trọng khi thỏa thuận hiệu lực hồi tố là yếu tố quyết định để bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
