Trong thực tiễn xét xử các tranh chấp dân sự, đặc biệt là tranh chấp liên quan đến vay vốn, chuyển nhượng tài sản và thế chấp quyền sử dụng đất, giao dịch giả cách là một trong những căn cứ thường được các bên viện dẫn để yêu cầu Tòa án tuyên hợp đồng vô hiệu. Khi giao dịch được lập dưới hình thức hợp đồng công chứng, việc xác định bản chất thật của giao dịch không thể chỉ dựa vào lời khai mà phải căn cứ vào hồ sơ công chứng lưu trữ. Bài viết sau phân tích chuyên sâu vai trò của hồ sơ công chứng lưu trữ trong việc xác định giao dịch giả cách theo quy định pháp luật hiện hành.
>>> Xem thêm: Giải pháp công chứng mọi loại giấy tờ – chỉ có ở văn phòng công chứng.
1. Giao dịch giả cách theo quy định của pháp luật dân sự
Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự giả cách là giao dịch được xác lập nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước hoặc với người thứ ba.
Đặc điểm pháp lý của giao dịch giả cách bao gồm:
Có ít nhất hai giao dịch tồn tại song song, một giao dịch thể hiện ra bên ngoài và một giao dịch bị che giấu
Ý chí thật của các bên không phù hợp với hình thức thể hiện trong hợp đồng
Giao dịch giả cách bị vô hiệu, còn giao dịch bị che giấu chỉ có hiệu lực nếu đáp ứng đủ điều kiện luật định
Trong các giao dịch được công chứng, việc chứng minh yếu tố giả cách là rất phức tạp và hồ sơ công chứng lưu trữ đóng vai trò then chốt.
2. Hồ sơ công chứng lưu trữ và giá trị chứng cứ trong xác định giao dịch giả cách
2.1. Khái niệm
Theo Điều 40 và Điều 61 Luật Công chứng 2014, mỗi hợp đồng, giao dịch được công chứng phải lập một hồ sơ công chứng và lưu trữ đầy đủ tại tổ chức hành nghề công chứng.
Hồ sơ công chứng lưu trữ bao gồm:
Phiếu yêu cầu công chứng
Dự thảo hợp đồng
Bản chính hợp đồng đã được công chứng
Bản sao giấy tờ nhân thân
Bản sao giấy tờ về tài sản
Ghi chép nghiệp vụ của công chứng viên
2.2. Giá trị chứng cứ của hồ sơ công chứng lưu trữ
Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ và những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Hồ sơ công chứng lưu trữ vì vậy là nguồn chứng cứ trực tiếp để Tòa án đánh giá:
Nếu tồn tại sự mâu thuẫn giữa nội dung hồ sơ công chứng và thực tế thực hiện giao dịch, đây là căn cứ quan trọng để xem xét dấu hiệu giả cách.
3.2. Hồ sơ công chứng lưu trữ phản ánh quá trình giải thích và xác nhận của công chứng viên
Theo Điều 7 Luật Công chứng 2014, công chứng viên có nghĩa vụ giải thích quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của giao dịch.
Ghi chép nghiệp vụ trong HS công chứng lưu trữ thể hiện:
Các bên đã được giải thích về loại hợp đồng
Các bên hiểu rõ hậu quả pháp lý của việc chuyển nhượng hay thế chấp
Không có dấu hiệu bị ép buộc hoặc che giấu giao dịch khác
Những tài liệu này là căn cứ để loại trừ hoặc xác định yếu tố giả cách.
4. Hồ sơ công chứng lưu trữ trong mối quan hệ với nghĩa vụ chứng minh giao dịch giả cách
Theo Điều 91 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, đương sự có nghĩa vụ chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp.
Khi một bên cho rằng hợp đồng công chứng là giao dịch giả cách:
Bên đó phải đưa ra chứng cứ chứng minh ý chí thật bị che giấu
Hồ sơ công chứng lưu trữ thường được Tòa án thu thập để đối chiếu
Nếu hồ sơ công chứng lưu trữ đầy đủ, logic và thể hiện rõ ý chí tự nguyện, Tòa án thường không chấp nhận yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu do giả cách.
>>> Xem thêm: Giải pháp công chứng thông minh, tiện ích – hãy chọn Dịch vụ công chứng.
5. Ví dụ minh họa thực tế
Ông A và bà B ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất tại một văn phòng công chứng với giá ghi trong hợp đồng là 2 tỷ đồng. Sau đó, ông A khởi kiện yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu với lý do đây là giao dịch giả cách nhằm che giấu hợp đồng vay tiền.
Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án trích lục hồ sơ công chứng lưu trữ và xác định:
Phiếu yêu cầu công chứng ghi rõ nội dung là chuyển nhượng quyền sử dụng đất
Không có tài liệu nào thể hiện mục đích vay tiền
Công chứng viên đã giải thích rõ hậu quả pháp lý của việc chuyển nhượng
Các bên ký kết tự nguyện và nhận đủ tiền theo hợp đồng
Từ hồ sơ công chứng lưu trữ, Tòa án kết luận không có căn cứ xác định giao dịch giả cách và công nhận hiệu lực hợp đồng chuyển nhượng.
6. Kết luận
Có thể khẳng định rằng, vai trò hồ sơ công chứng lưu trữ trong xác định giao dịch giả cách là đặc biệt quan trọng trong thực tiễn giải quyết tranh chấp dân sự. Hồ sơ công chứng lưu trữ không chỉ phản ánh hình thức giao dịch mà còn thể hiện ý chí thực sự của các bên tại thời điểm giao kết. Việc lưu trữ đầy đủ, chặt chẽ và đúng quy định pháp luật giúp Tòa án có cơ sở khách quan để phân biệt giữa giao dịch giả cách và giao dịch hợp pháp, từ đó bảo đảm sự an toàn pháp lý và tính ổn định của các hợp đồng đã được công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
