Trong các tranh chấp liên quan đến hiệu lực của hợp đồng, nhầm lẫn khi giao kết giao dịch dân sự là một trong những căn cứ phổ biến để yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu. Đối với các hợp đồng đã được công chứng, việc xác định có hay không sự nhầm lẫn không chỉ dựa vào lời trình bày của các bên mà còn phụ thuộc lớn vào hồ sơ công chứng lưu trữ. Thực tiễn cho thấy, hồ sơ công chứng được lưu trữ đầy đủ, chính xác là căn cứ quan trọng giúp làm rõ ý chí thật sự của các bên tại thời điểm giao kết, qua đó bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
1. Nhầm lẫn trong giao kết hợp đồng theo quy định của pháp luật dân sự
Điều 126 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Khi một bên tham gia giao dịch dân sự do bị nhầm lẫn làm cho mục đích của giao dịch không đạt được thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu”.
Nhầm lẫn có thể phát sinh từ nhiều yếu tố như: nhầm lẫn về chủ thể, đối tượng giao dịch, nội dung quyền và nghĩa vụ, hoặc nhầm lẫn về bản chất pháp lý của giao dịch. Trong các trường hợp hợp đồng được lập tại tổ chức hành nghề công chứng, việc chứng minh sự nhầm lẫn phải được xem xét trong mối quan hệ với quy trình công chứng và hồ sơ công chứng lưu trữ.
2. Hồ sơ công chứng lưu trữ và giá trị chứng cứ trong việc xác định sự nhầm lẫn
Theo khoản 1 Điều 61 Luật Công chứng 2014: “Hồ sơ công chứng phải được lưu trữ đầy đủ, an toàn, bảo đảm tính nguyên vẹn, chính xác và có giá trị sử dụng lâu dài”.
Hồ sơ công chứng bao gồm toàn bộ tài liệu liên quan đến quá trình công chứng như: dự thảo hợp đồng, văn bản công chứng đã ký, giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng, biên bản giải thích, lời chứng của công chứng viên. Đây là nguồn chứng cứ quan trọng để đánh giá:
Các bên có được giải thích đầy đủ nội dung giao dịch hay không
Ý chí tự nguyện và nhận thức của các bên tại thời điểm ký kết
Phạm vi nội dung mà các bên đã thống nhất và xác nhận
Khoản 1 Điều 7 Luật Công chứng 2014 cũng khẳng định: “Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ; những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh”.
3. Vai trò cụ thể của hồ sơ công chứng lưu trữ trong việc xác định sự nhầm lẫn
3.1. Chứng minh việc công chứng viên đã giải thích rõ quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý
Một trong những căn cứ quan trọng để bác bỏ hoặc chấp nhận yêu cầu tuyên vô hiệu do nhầm lẫn là việc công chứng viên đã thực hiện nghĩa vụ giải thích hay chưa. Hồ sơ công chứng lưu trữ thể hiện:
Lời chứng của công chứng viên
Nội dung hợp đồng được trình bày rõ ràng, cụ thể
Việc các bên ký, điểm chỉ sau khi đã được đọc và nghe giải thích
Theo khoản 2 Điều 17 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên có nghĩa vụ giải thích cho người yêu cầu công chứng hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của việc giao kết hợp đồng”.
Nếu hồ sơ lưu trữ phản ánh đầy đủ nội dung này, khả năng xác định không có nhầm lẫn là rất cao.
3.2. Làm rõ đối tượng và phạm vi giao dịch mà các bên đã nhận thức
Trong nhiều tranh chấp, nhầm lẫn được viện dẫn liên quan đến đối tượng giao dịch, chẳng hạn như diện tích đất, loại tài sản, quyền phát sinh từ tài sản. Hồ sơ công chứng lưu trữ cung cấp căn cứ để đối chiếu:
Thông tin mô tả đối tượng giao dịch
Giấy tờ pháp lý kèm theo
Sự thống nhất giữa nội dung hợp đồng và tài liệu chứng minh quyền
Qua đó, Tòa án có cơ sở đánh giá việc nhầm lẫn, nếu có, là khách quan hay chỉ là sự thay đổi ý chí sau khi giao kết.
3.3. Phân biệt nhầm lẫn với trường hợp thiếu hiểu biết hoặc suy đoán chủ quan
Không phải mọi trường hợp “không hiểu rõ hợp đồng” đều được coi là nhầm lẫn theo Điều 126 Bộ luật Dân sự 2015. Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp phân biệt:
Nhầm lẫn thực sự tại thời điểm giao kết
Việc các bên đã được giải thích nhưng vẫn tự nguyện ký kết
Trường hợp bên tham gia giao dịch chủ quan, cẩu thả trong việc tìm hiểu nội dung hợp đồng
Điều này đặc biệt quan trọng để hạn chế việc lợi dụng lý do nhầm lẫn nhằm thoái thác nghĩa vụ đã cam kết.
4. Trách nhiệm pháp lý phát sinh khi hồ sơ công chứng lưu trữ không phản ánh rõ vấn đề nhầm lẫn
Trong trường hợp hồ sơ công chứng lưu trữ không đầy đủ hoặc không thể hiện rõ quá trình giải thích, xác nhận ý chí, có thể dẫn đến các hệ quả pháp lý như:
Tòa án có căn cứ chấp nhận yêu cầu tuyên vô hiệu do nhầm lẫn
Gia tăng rủi ro pháp lý cho bên ngay tình
Phát sinh trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng
Khoản 1 Điều 38 Luật Công chứng 2014 quy định về trách nhiệm bồi thường khi có lỗi gây thiệt hại trong hoạt động công chứng.
5. Ví dụ minh họa thực tiễn
Một hợp đồng đặt cọc chuyển nhượng quyền sử dụng đất được công chứng, sau đó bên đặt cọc cho rằng mình nhầm lẫn về tình trạng pháp lý của thửa đất. Khi giải quyết tranh chấp, Tòa án căn cứ hồ sơ công chứng lưu trữ, trong đó thể hiện rõ công chứng viên đã kiểm tra Giấy chứng nhận, giải thích tình trạng pháp lý và quyền, nghĩa vụ của các bên. Trên cơ sở đó, Tòa án xác định không có căn cứ cho rằng bên đặt cọc bị nhầm lẫn và bác yêu cầu tuyên vô hiệu hợp đồng.
Kết luận
Hồ sơ công chứng lưu trữ giữ vai trò then chốt trong việc xác định sự nhầm lẫn khi giao kết hợp đồng. Không chỉ phản ánh nội dung giao dịch, hồ sơ công chứng còn là căn cứ chứng minh ý chí tự nguyện, mức độ nhận thức và quá trình giải thích pháp lý tại thời điểm ký kết. Việc lưu trữ hồ sơ công chứng đầy đủ, chính xác là yếu tố quan trọng nhằm bảo vệ giá trị pháp lý của giao dịch, hạn chế tranh chấp và bảo đảm sự ổn định của các quan hệ dân sự đã được công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
